Onderzoek naar zelfmanagement bij jongeren

29 september 2015

In Nederland groeit bijna 11% van alle jongeren onder de 25 jaar op met een chronische aandoening. De overgang van kindertijd naar volwassenheid verloopt niet altijd vlekkeloos. De eisen die een chronische aandoening aan jongeren stelt, staan vaak op gespannen voet met hun normale ontwikkeling.

jongeren cafe

Promotieonderzoek zelfmanagement bij jongeren

Er is nog weinig bekend over hoe zorgverleners jongeren kunnen stimuleren bij het oppakken van zelfmanagement. Dit was aanleiding voor het promotieonderzoek van gezondheidswetenschapper Jane Sattoe aan Hogeschool Rotterdam. Op 25 juni promoveerde zij aan de Erasmus Universiteit Rotterdam.

Brede visie op zelfmanagement

In haar proefschrift 'Growing up with a Chronic Condition' (pdf) pleit Jane Sattoe voor een brede visie op zelfmanagement. Niet alleen aandacht voor de aandoening en de behandeling, maar ook voor sociale participatie, emotioneel welzijn en het coördineren van verschillende taken en verantwoordelijkheden tegelijk. Een specifiek aandachtspunt in de adolescentie is de rolverschuiving van ouders naar kind.

Participatiepatronen jongvolwassenen

Het algemene beeld is dat jongeren met een chronische aandoening achterlopen in sociale participatie. Het cohortonderzoek dat Jane Sattoe uitvoerde onder ruim vijfhonderd jongvolwassenen, laat zien dat dit niet altijd het geval is. Sattoe ontdekte vier participatiepatronen in de groep jongvolwassenen:

  • Typical developers: jongeren die het net zo goed doen als gezonde leeftijdsgenoten.
  • Slow developers: jongeren met een achterstand ten opzichte van gezonde leefstijdsgenoten.
  • Outgoing laggers: jongeren die geen achterstand hebben op sociale domeinen als wonen en relaties, maar wel op het gebied van school, werk en financiën.
  • Financially secure laggers: het spiegelbeeld van outgoing laggers.

Opvallend was dat meer sociale participatie niet altijd geassocieerd wordt met een betere kwaliteit van leven, of andersom. Het geloof in eigen kunnen is wel positief gerelateerd aan sociale participatie.

Transitie naar zorg voor volwassenen

Het cohortonderzoek liet ook zien dat de jongvolwassenen over het algemeen niet zo tevreden zijn met hun transitie naar zorg voor volwassenen. Zij gaven dit proces gemiddeld een 6,6. Bijna een vijfde deel gaf een onvoldoende. Degenen die voor de overstap al positiever tegen de transitie aankeken en degenen die gedurende het transitieproces meer geloof in eigen kunnen kregen, rapporteerden positievere ervaringen.

Aanpak op maat

Jongeren met chronische aandoeningen hebben dus verschillende ervaringen. Dit vereist een aanpak op maat van zorgverleners. Het ondersteunen van zelfmanagement begint met het verkennen en monitoren van wat jongeren nodig hebben tijdens hun transitie naar volwassenenheid. De Nier Groei-wijzer is een handig hulpmiddel dat de stappen naar zelfstandigheid op alle levensdomeinen in kaart brengt.

Bevorderen van geloof in eigen kunnen

Zelfeffectiviteit blijkt een belangrijke factor voor zelfmanagement. Daarom moet zelfmanagementondersteuning gericht zijn op het bevorderen van het geloof in eigen kunnen. Bijvoorbeeld door het faciliteren van een omgeving waarin jongeren kunnen leren van anderen en leren door te doen, zoals  tijdens Camp COOL. Een kamp voor en door jongeren met chronische nieraandoeningen. Verder moet zelfmanagementondersteuning voor jongeren met chronische aandoeningen niet beperkt blijven tot kinderzorg, maar juist ook doorgaan in de zorg voor volwassenen.

Over Jane Sattoe

Jane Sattoe werkt als junior onderzoeker bij Kenniscentrum Zorginnovatie van Hogeschool Rotterdam. Sattoe studeerde Gezondheidswetenschappen aan de Erasmus Universiteit Rotterdam. In 2011 kreeg zij een promotievoucher van Hogeschool Rotterdam toegekend om onderzoek te doen naar Zelfmanagement & Participatie bij kinderen en jongeren met chronische aandoeningen.

Download het proefschrift 'Growing up with a Chronic Condition' (pdf)

kennispleinchronischezorg.nl gebruikt cookies om het gebruik van de website te analyseren en het gebruiksgemak te verbeteren. Lees meer over cookies. melding sluiten