Benoem dilemma's bij zelfmanagement

06 september 2017

Wat als de wens van de patiënt botst met de normen van de dokter? In de ZonMw-serie over zelfmanagement verschenen bij Zorgenz en De Eerstelijns twee artikelen over ethische dilemma's bij zelfmanagement. 'Belangrijk is dat je het dilemma benoemt.'

ethische dilemma's bij zelfmanagement

Hester van de Bovenkamp en Jolanda Dwarswaard deden onderzoek naar ethische dilemma’s bij zelfmanagement. Zij ontwikkelden de handreiking Ethische dilemma’s bij zelfmanagementondersteuning (pdf). Op de website van Zorgenz lichten zij hun onderzoek toe. ‘De nadruk in de gezondheidszorg ligt steeds meer op zelfmanagement. Met een actieve rol voor patiënten, in een gelijkwaardige relatie met de zorgverlener. Het klinkt mooi, maar wat als de waarde van een patiënt botst met die van een zorgverlener? Dat komt regelmatig voor.’

Botsende waarden

Hester van de Bovenkamp: ‘De patiënt kan een keuze maken die tegen de professionele normen van een zorgverlener ingaat. Accepteer je dat als onafhankelijke keuze? Hoe ver mag en kun je als zorgverlener gaan in het overdragen van autonomie aan de patiënt? Het is niet zo dat participatie de enige waarde is in de zorg. Zorgverleners hebben ook verantwoordelijkheid ten aanzien van de veiligheid van de zorg, het gebruik van richtlijnen en protocollen. Participatie en zelfmanagement zijn prachtige missies, maar het is noodzakelijk om deze complexiteit te erkennen en zorgverleners ondersteuning te bieden om hiermee om te gaan.’

Geen pasklaar antwoord  

Handreiking Ethische dilemma's bij zelfmanagementIn het onderzoek kwamen veel dilemma’s naar voren, die beschreven zijn in de handreiking. Jolanda: ‘We noemen een aantal casussen en tonen aan dat er niet één pasklaar antwoord is en niet één enkele goede weg. Het gaat erom de dilemma's te benoemen, er met de patiënt over te speken en er over na te denken.’ Hester van de Bovenkamp is universitair hoofddocent iBMG en Jolanda Dwarswaard is senior onderzoeker Kenniscentrum Zorginnovatie.

Vrije wil van de patiënt

In De Eerstelijns geeft bijzonder hoogleraar Jeannette Pols haar visie op de vrije wil van de patiënt ten opzichte van leefstijlverandering. ‘Statistici hebben uitgerekend dat je door leefstijlverandering chronische ziekten met de helft kunt verminderen. Een droom voor elke minister van Volksgezondheid! Beleidsmakers zien graag dat chronisch zieken eHealth-apps gaan gebruiken. Dat klinkt mooi, maar als je in een achterstandswijk woont, werkloos bent, je huwelijk barsten vertoont en er ook nog een ziek familielid inwoont, is je bloedsuiker één van je vele zorgen. Dan zeg je: ga weg met je apparaatjes, ik heb wel wat anders aan m’n hoofd.’

Zelfmanagement niet opdringen

Zelfmanagement opdringen is volgens Pols uit den boze. ‘Het is gemakkelijk gezegd: u moet beslissen. Mensen kunnen dan voor vraagstukken komen te staan die ze niet alleen kunnen oplossen. De patiënt heeft het laatste woord, maar de dokter mag niet in de coulissen verdwijnen.’

Zoek de middenweg

‘Het uitgangspunt van zelfmanagment moet zijn dat mensen het willen. Als iemand met COPD zegt dat stoppen met roken geen haalbare kaart is, dan ga je als zorgverlener onderhandelen. Wat wil hij wel? En wat kan hij wel? En dáár begin je, vergeet heldhaftige gedragsveranderingen, zoek de middenweg, probeer het stapje voor stapje.’ Jeannette Pols is bijzonder hoogleraar Social Theory, humanism and materialities aan de Universiteit van Amsterdam en de sectie medische ethiek van het AMC. Download het volledige artikel (pdf)

Serie over zelfmanagement 

ZonMw heeft de afgelopen jaren veel onderzoek naar zelfmanagement gefinancierd en ontwikkelprojecten in gang gezet. De Eerstelijns en Zorgenz maken een artikelenreeks over de resultaten en inzichten. In De Eerstelijns ligt de nadruk op verdieping en op ZorgenZ hebben de artikelen een meer praktisch karakter. Bekijk alle artikelen op de website van ZonMw. 

Auteurs en bronnen: Els van Thiel - De Eerstelijns en Gerda van Beek - Zorgenz

Verder lezen over zelfmanagement

kennispleinchronischezorg.nl gebruikt cookies om het gebruik van de website te analyseren en het gebruiksgemak te verbeteren. Lees meer over cookies. melding sluiten