6 voorwaarden voor succesvolle substitutie van ziekenhuiszorg naar de eerste lijn

Het klinkt aantrekkelijk. Specialistische zorg uit het ziekenhuis bij de huisarts om de hoek. Ziekenhuizen kunnen zich focussen op complexe medische zorg. Wordt dit de toekomst? Edwin Velzel, adviseur van www.inzichtinzorg.nl schetst 6 voorwaarden voor succesvolle substitutie van ziekenhuiszorg.

Ziekenhuiszorg gegeven in de huisartsenpraktijk wordt ook wel anderhalfdelijnszorg genoemd. Wat is dit nu precies? Bekijk het voorlichtingsfilmpje van het Friese anderhalvelijnscentrum Sûnenz:

{toon_youtube_videoclip ('YSLtcgeWpbU',400,240)}

Wat is er voor nodig om deze anderhalfdelijns zorg succesvol tot stand te brengen? Lees de 6 voorwaarden voor succes van adviseur Edwin Velzel:

1. De eerste lijn moet er klaar voor zijn

De eerste lijn zal bereid moeten zijn om de eenvoudigere ziekenhuiszorg uit te voeren. Wat vraagt dit? De eerste lijn zal er voor moeten zorgen dat:

  • individuele huisartsen niet onnodig doorverwijzen naar het ziekenhuis
  • huisartsen zich gezamenlijk organiseren om afspraken te maken met het ziekenhuis en met zorgverzekeraars over substitutie
  • huisartsen rondom een ziekenhuis samen optrekken en op een uniforme manier de te substitueren zorg aanpakken
  • huisartsen voor bepaalde verrichtingen gaan verwijzen naar collega-huisartsen (soms naar kaderartsen, soms naar huisartsen met specifieke kennis en vaardigheden)
  • goed geregistreerd wordt welke zorg uit het ziekenhuis wordt overgenomen en in welke mate er minder wordt verwezen naar het ziekenhuis
  • waar nodig wordt meegewerkt aan de kwaliteitsregistratiesystemen van het ziekenhuis

2. Goede samenwerking eerste lijn en medisch specialisten

Als geld geen rol speelt, kunnen huisartsen en medisch specialisten prima bepalen welke zorg er naar de eerste lijn kan en welke zorg echt in het ziekenhuis moet blijven. Specialisten en huisartsen kunnen op basis van zorginhoudelijke afwegingen transmurale afspraken maken. Daarbij horen afspraken over de overdracht van en naar het ziekenhuis en de eerste lijn, onderlinge consultatie en kwaliteitsmetingen. De ervaring leert, dat alleen het maken van afspraken onvoldoende is. Op veel plaatsen in Nederland zijn op papier mooie transmurale afspraken gemaakt, die in de praktijk onvoldoende worden nageleefd. Het is dus van belang om een implementatietraject te organiseren, waarin de afgesproken werkwijze wordt ingevoerd. Ook zal de naleving van de afspraken van tijd tot tijd moeten worden gemonitord en desnoods bijgestuurd.

Substitutie van ziekenhuiszorg naar de eerste lijnOm professionals vanuit de inhoud met elkaar afspraken te laten maken, moet 'het geld' wel geregeld zijn. Het is primair de verantwoordelijkheid van de zorgverzekeraar, het ziekenhuisbestuur en het medisch specialistisch bedrijf (MSB) om de financiële randvoorwaarden goed te regelen, zodat de zorgprofessionals onderling optimale afspraken kunnen maken over de juiste zorg op de juiste plek.

3. Toekomstbestendig profiel ziekenhuis 

Een ziekenhuis dat vanuit korte termijn eigenbelang naar substitutie kijkt, zal de neiging hebben om substitutie als een bedreiging te zien. Het ziekenhuis raakt immers omzet kwijt die vaak ook nog eens een goed rendement heeft. Een ziekenhuis dat meer vanuit visie naar de toekomst kijkt, zal zich richten op haar eigen toegevoegde waarde en zich niet vastklampen aan zorg die ook of zelfs beter door de eerste lijn kan worden uitgevoerd. Een heldere visie op een toekomstbestendig profiel van het ziekenhuis, gericht op de ontwikkeling van de behoefte aan complexere zorg, geeft het ziekenhuis een perspectief van waaruit gericht ingezet kan worden op substitutie. Het goed samenwerken met de eerste lijn, onder andere op het gebied van substitutie, kan dan een versterking van de adherentie van het ziekenhuis opleveren.

Dat kan betekenen dat op korte termijn de omzet van het ziekenhuis afneemt, maar op langere termijn de continuïteit van het ziekenhuis gewaarborgd is door de ontwikkeling van een sterk profiel en de focus op de dingen waar het ziekenhuis goed in is.

4. Structurele financiering voor extra werk in de eerste lijn

Als de eerste lijn extra werk moet doen, dan moet daar ook een vergoeding tegenover staan die reëel is. En als van de eerste lijn wordt verwacht dat ze investeert in personeel en in apparatuur en huisvesting, dan is het redelijk om deze financiering een structureel, meerjarig karakter te geven. Daarbij kan een deel van de financiering afhankelijk worden gemaakt van de daadwerkelijk gerealiseerde substitutie in segment 3. En is het redelijk om een deel vooraf te financieren, omdat het soms even duurt voordat de substitutie ook daadwerkelijk ontstaat, dan wel meetbaar is. Het ligt op de weg van zorgverzekeraars om hiervoor een financieringsarrangement aan te bieden dat zowel stimulerend is voor de eerste lijn als doelmatig is. De premiebetaler moet wel 'waar voor z’n geld' krijgen. Technisch zijn er geen belemmeringen; de financieringsstructuur van de eerste lijn, met de segmenten 1, 2 en 3, biedt voldoende mogelijkheden.

5. Financiering verlies omzet ziekenhuis 

Als er zorg verdwijnt uit het ziekenhuis, raakt het ziekenhuis inkomsten kwijt, terwijl ze wel met de kosten blijft zitten. Kosten van personeel, apparatuur, huisvesting, ICT, enzovoorts. Het is van belang dat zorgverzekeraars het ziekenhuis faciliteren door geleidelijke afbouw van deze kosten. Anders gaat het meewerken aan substitutie direct ten koste van het rendement en eventueel van de continuïteit van het ziekenhuis. Je kunt van ziekenhuisbestuurders niet vragen daar enthousiast aan mee te werken. Dit kan in verschillende vormen. De zorgverzekeraar zou de transitiekosten apart kunnen financieren, maar kan ook kiezen voor een model van 'shared savings', waarbij het ziekenhuis een deel van de afgebouwde zorgkosten nog een tijdje vergoed krijgt.

Een ander punt is dat de case-mix van het ziekenhuis verandert. De eenvoudiger zorg verdwijnt langzamerhand naar de eerste lijn en het aantal complexere behandelingen neemt relatief toe. Op dit moment lijkt het zo te zijn dat op eenvoudiger behandelingen meer rendement wordt gemaakt dan op complexere behandelingen. Als de eenvoudiger behandelingen dan verdwijnen, blijft het ziekenhuis zitten met de minder of niet renderende complexere zorg. Het ziekenhuis zal dan z’n kostprijsberekeningen moeten aanpassen en kostendekkende tarieven vragen voor de complexere behandelingen en de zorgverzekeraar zal hiervoor dus (soms) meer moeten gaan betalen.

6. Patiënten betrekken bij het veranderingsproces

Het Nivel-rapport 'Ruimte voor substitutie?' hanteert de volgende definitie:

'Substitutie is het vervangen van een (deel van een) bestaande voorzie­ning door een (deel van een) andersoortige voorziening waarbij de oor­spronkelijke functie vervult blijft en wel voor een vergelijkbare patiën­tenpopulatie.'

Dat betekent dat de kwaliteit van de zorg er bij substitutie er zeker niet op achteruit mag gaan. Anders is geen sprake van substitutie maar van verschraling. De zorg die naar de eerste lijn wordt gesubstitueerd zal veelal wel goedkoper zijn, dichterbij geleverd worden en niet van het eigen risico af gaan. Dit lijken allemaal voordelen voor de patiënt, maar toch is het een groot risico dat patiënten de gesubstitueerde zorg zien als minder kwalitatief zeker, en liever door een medisch specialist willen worden behandeld.

Het is daarom van groot belang om patiënten te betrekken bij de substitutieprojecten. Zodat voortdurend kan worden meegewogen wat patiënten belangrijk vinden en op welke manier met patiënten gecommuniceerd moet worden over de gesubstitueerde zorg. Deze communicatie moet bij voorkeur gezamenlijk worden gedragen door de eerste lijn, het ziekenhuis en de medisch specialisten, zodat uit deze gezamenlijke benadering blijkt dat de kwaliteit voorop staat en goed geborgd is.

Bron: Inzicht in zorg

Verder lezen 

kennispleinchronischezorg.nl gebruikt cookies om het gebruik van de website te analyseren en het gebruiksgemak te verbeteren. Lees meer over cookies. melding sluiten