Persoonsgerichte Zorg: intelligente zorg!

Margreet van der Cingel - Hogeschool WindesheimWat is nu precies persoonsgerichte zorg? Vijf principes van het ‘Person-Centred Nursing’-model bieden houvast, blogt Margreet van der Cingel van Hogeschool Windesheim.

Anderhalve eeuw geleden verscheen Florence Nightingale’s boek ’Notes on nursing, what it is and what it is not’. Nigthingale’s opvattingen over goede en barmhartige zorg zijn nog steeds relevant. Zo noemt ze verpleegkundige zorg een ‘specialty’. Florence NightingaleEen bijzonder vak waarvoor je kennis en een opleiding nodig hebt. Voor sommigen staat ze symbool voor ‘liefdewerk, oud papier’: de gedachte dat zorgverleners zichzelf moeten opofferen. Terwijl Nightingale vurig pleitte voor een goed salaris voor ‘haar verpleegsters’! Nightingale maakt korte metten met die opvatting in haar boek. Ze noemt de kwalificaties ‘toegewijd en gehoorzaam’ net zo goed van toepassing  voor een portier of een paard! Nee, Nightingale pleit juist voor intelligentie als belangrijke kwaliteit voor verpleegkundigen. Zo krijg je begripsverwarring de wereld in. 

Wat is persoonsgericht?

Met persoonsgerichte zorg is iets soortgelijks aan de hand: er is sprake van begripsverwarring. Persoonsgerichte zorg is een term die op veel manieren en vanuit verschillende opvattingen wordt ingevuld. Het lijkt een verzamelnaam voor benaderingen van zorg waarin de persoon en niet de ziek(t)e centraal staan. Benaderingen zoals belevingsgerichte zorg, menslievende zorg, en ook presentie en compassie zijn voorbeelden. Ze hebben als gemeenschappelijk uitgangspunt dat zorg mensen goed behoort te doen. Dat klinkt vanzelfsprekend. Maar eigenlijk weten we nog helemaal niet zo precies wat wel en niet persoonsgericht is. We weten nauwelijks wat mensen die zorg nodig hebben, de ‘personen’ in persoonsgerichte zorg, er zelf onder verstaan. 

Person-Centred Nursing-model

Person Centered Nursing Model Mc Cormack & McCanceEen internationaal model voor persoonsgerichte verpleegkundige zorg kan hierin enig houvast bieden. Een model bovendien waar onderzoek naar wordt gedaan, in het buitenland en in Nederland. Dit ‘Person-Centred Nursing’-model is ontwikkeld door McCormack & McCance, beiden hoogleraar Verplegingswetenschappen in het Verenigd Koninkrijk. Het model werkt met een aantal principes die houvast kunnen bieden aan zorgverleners en teams die persoonsgericht willen werken. McCormack & McCance omschrijven persoonsgerichte zorg als: de ander zien als de mens die hij of zij is. Zij geven daarmee erkenning aan datgene wat zorgverleners vaak onbewust al doen en wat hen motiveerde om in de zorg te gaan werken. Ook constateren zij dat persoonsgerichte zorg deskundigheid vraagt en niet als vanzelf ontstaat. Eigenlijk wat Nightingale schreef!

Vijf principes van persoonsgerichte zorg

Person-Centred Nursing onderscheidt vijf principes: 

  • de uniciteit van de persoon
  • de zorgrelatie tussen zorgvrager en zorgverlener
  • de bekwaamheid van de zorgverlener
  • de zorgcontext 
  • zorgverlenend gedrag

Wat betekenen deze principes nu concreet voor de dagelijkse praktijk?

De uniciteit van de persoon

Het basisprincipe is dat je degene voor wie je zorgt als persoon wilt leren kennen. Ieder mens heeft een eigen karakter en levensverhaal die de persoonlijkheid vormt. Hoe iemand eruit ziet, gekleed is, spreekt en handelt vormt zich gedurende het leven. Maar ook wat iemand belangrijk vindt, en wie belangrijk voor iemand zijn, is onderdeel van iemands persoonlijkheid. Door te weten wie iemand echt is, kun je beter inspelen op wat iemand werkelijk nodig heeft. Je spreekt dus niet alleen maar over de ziekte of de benodigde zorg met zorgvragers.

De zorgrelatie tussen zorgvrager en zorgverlener

Het tweede principe is: bouw aan een goede zorgrelatie. Dat begint met iemand goed leren kennen. Maar het betekent ook dat je jezelf als zorgverlener wilt laten kennen als persoon. Dat lijkt in te gaan tegen de heersende opvatting dat het belangrijk is om ‘professionele’ afstand te houden. Natuurlijk is het belangrijk niet de zorgen van de zorgvrager mee naar huis te nemen. Maar persoonsgerichte zorg pleit wel voor ‘professionele’ nabijheid. Dat betekent concreet dat je laat zien dat je begaan bent met de zorgvrager. Dat je emoties zoals vreugde over vooruitgang of verdriet bij narigheid met elkaar deelt. Zorg verlenen doet ook iets met jou.

De bekwaamheid van de zorgverlener

Jouw bekwaamheid als zorgverlener gaat verder dan medische kennis. Jouw rol en gedrag in de interactie en communicatie vraagt ook kennis. Kennis over het opvangen van de juiste signalen, die je laten weten wat belangrijk is voor jouw patiënt. Want pas dan kun je in overleg met zorgvragers werkelijk bespreken wat hun zorgvraag is en wat voor deze persoon op dit moment passende zorg is.

De zorgcontext

Een inspirerende zorgcontext heeft een positieve uitwerking op de kwaliteit van zorg. Bij de zorgcontext gaat het over hoe de zorgomgeving er letterlijk uitziet. Zorg bieden in een witte steriele ziekenhuisachtige omgeving is anders dan bij iemand thuis. Maar het gaat ook over werksfeer en cultuur. Kun je met je collega’s makkelijk spreken over wat je werkelijk bezighoudt in de relatie met je patiënten? Is er een open cultuur waarin je fouten mag maken en mag leren?

Zorgverlenend gedrag

Zorgverlenend gedrag gaat zowel om medisch handelen als er ‘echt zijn’ voor de ander. Het vraagt van je dat je je steeds kunt inleven in wat de ander belangrijk vindt. Inlevingsvermogen is een belangrijk voorwaarde voor compassie, het professioneel meeleven met iemand die zorg behoeft. 

Oprechte nabijheid

Persoonsgerichte zorg wil vooral dat zorgverleners zorg bieden vanuit oprechte nabijheid. Veel verpleegkundigen en verzorgenden willen ook zelf naast de ander staan die het moeilijk heeft. Dat was de reden om te kiezen voor het vak, net als Nightingale. Dan pas kun je zien wat voor een zorgvrager belangrijk is en reageren met die zorg die echt nodig is. Daarmee erken je de regie van de ander, die bepaalt in zijn of haar leven welke doelen hij wil behalen met de ondersteuning van professionele zorgverleners. En dat is precies de intelligentie die Nightingale bedoelde!

Verder lezen

kennispleinchronischezorg.nl gebruikt cookies om het gebruik van de website te analyseren en het gebruiksgemak te verbeteren. Lees meer over cookies. melding sluiten