De actieve patiënt: een utopie?

19 mei 2016

Kunnen alle patiënten een actieve rol vervullen in de zorg? Of is dit een utopie? De verwachtingen zijn te hooggespannen, zegt prof. dr. Jany Rademakers in haar oratie, gehouden op 13 mei aan de Maastricht University. Er is aandacht nodig voor de verschillen tussen patiënten in kennis, vaardigheden en wensen.

 Gezondheidsvaardigheden nodig voor actieve rol patiëntEen actieve rol voor de patiënt is het streven van patiëntenorganisaties, zorgverleners, zorgverzekeraars en de overheid. Maar veel mensen met een ziekte of beperking kunnen niet voldoen aan de hoge verwachtingen die aan hen gesteld worden, constateert Jany Rademakers. Het ontbreekt hen aan de juiste kennis en vaardigheden. Ze weten niet waar ze informatie moeten zoeken en hoe ze deze moeten toepassen. Het gaat hierbij om mensen met lage gezondheidsvaardigheden. Vooral mensen met een lagere opleiding en een lagere sociale status hebben hier last van. Dit zijn ongeveer 10% tot bijna 50% van de Nederlanders.

Verschillende niveaus van informatieverwerking

Rademakers onderscheidt verschillende niveaus van informatieverwerking en cognitieve, psychologische en sociale vaardigheden. Zo spelen bij samen beslissen over een behandeling en zelfmanagement, psychische eigenschappen als motivatie en zelfvertrouwen een rol. Onderzoek van het NIVEL laat zien dat één op de twee Nederlanders aangeeft het moeilijk tot zeer moeilijk te vinden om een actieve rol te nemen bij de zorg voor hun eigen gezondheid en ziekte.

Genuanceerde profielen van gezondheidsvaardigheden

Health literacy questrionnaireEen bredere definitie van gezondheidsvaardigheden wint terrein. In Australië is de Health Literacy Questionnaire (HLQ) (pdf) ontwikkeld, een vragenlijst met 9 dimensies van gezondheidsvaardigheden. Zowel op cognitief, als op psychologisch en sociaal terrein. Op basis hiervan kunnen genuanceerdere individuele profielen gemaakt worden dan een simpele indeling in hoog en laag.

Diversiteit aan wensen en vaardigheden centraal

Gezondheidsvaardigheden zijn tot op zekere hoogte te leren en te verbeteren. Maar er zullen altijd mensen blijven die minder goed uit de voeten kunnen met gezondheidsinformatie, die minder gemotiveerd zijn om iets aan hun gezondheid te doen, of die geen vragen durven te stellen aan hun zorgverlener. Daarom meent Rademakers dat de actieve patiënt een utopie is. Mensen zijn verschillend in wat zij willen en kunnen, en ook dat kan variëren onder invloed van de levensfase of van de aard en ernst van de ziekte. Deze diversiteit zou meer centraal moeten staan in gezondheidszorg en beleid.

Kloof verkleinen tussen zorgsysteem en patiënt

Tevens pleit Rademakers voor het eenvoudiger en toegankelijker maken van de gezondheidszorg, zodat deze beter aansluit bij de mogelijkheden van mensen. Alleen zo kan de kloof tussen ons ingewikkelde zorgsysteem en de patiënt verkleind worden en kan de patiënt een veel actievere rol spelen.

Download de oratie De actieve patiënt als utopie (pdf)

Prof. dr. Jany Rademakers bekleedt de komende jaren de leerstoel Gezondheidsvaardigheden en patiëntparticipatie aan de faculteit Health, Medicine and Life Sciences. Jany Rademakers is hoofd onderzoek bij het NIVEL op het gebied van patiëntgerichte zorg en gezondheidsvaardigheden.

Verder lezen over gezondheidsvaardigheden

 

 

kennispleinchronischezorg.nl gebruikt cookies om het gebruik van de website te analyseren en het gebruiksgemak te verbeteren. Lees meer over cookies. melding sluiten